Legenda

Het citaat boven deze pagina’s komt uit de roman De Alchemist van Paulo Coelho. De Alchemist verhaalt over de legende van een herdersjongen die alchemist wil worden en op zoek is naar een schat. Legende heeft daar de betekenis van levensverhaal. Op die manier vertelt De bibliotheek van mijn opa de legende van mijn opa en oma: zij speelden de hoofdrol in hun wereldgeschiedenis. Het woordenboek leert nog meer over het woord legende . Het betekent ‘leven van een heilige’ of ‘een op volksoverlevering berustend verhaal’. Legende is afgeleid van het Latijnse woord legenda, en dat betekent ‘wat gelezen moet worden’.

Mijn opa zat vol verhalen over wat hij had meegemaakt: hij had een bibliotheek in zijn hoofd, zoals de man uit Cabinda. Hij vond het jammer wanneer deze verhalen verloren zouden gaan. Daarom ben ik ze op gaan schrijven. Zijn verhalen lieten gebeurtenissen die ik kende uit de geschiedenisboeken zien vanuit zijn persoonlijke perspectief. Wie leest wat Lou de Jong schreef over de positie van het Nederlandse leger toen Nazi-Duitsland in mei 1940 ons land binnenviel, begrijpt dat de soldaten zich in een machteloze positie bevonden – een onervaren, slecht bewapend en stuurloos leger dat geen kans had tegen de Duitse overmacht. Het verhaal van mijn opa laat zien wat dat betekende voor iemand die zich in de weilanden rond Rotterdam een weg moest vinden, en dan is oorlog niet alleen maar verschrikkelijk of heldhaftig maar ook onwerkelijk en komisch. Zijn verhaal illustreert de officiële geschiedschrijving en geeft er een persoonlijke betekenis aan.

Door zijn verhalen leerde ik hem steeds beter kennen. Zijn vroegste herinnering, een jongen van vijf die de achtermast van de klipper inklom onder het toeziend oog van Brugse stadsjongens, zit in mijn hoofd, net als het verdriet en de wanhoop waarmee hij dagelijks naar het verpleeghuis ging om mijn oma te bezoeken.

Mijn oma hield van schrijven. Op zondagen zat ze vaak aan de tafel in de roef om lange brieven te schrijven aan vrienden en familieleden. Toen ze ergens in de vijftig was, schreef ze haar levensverhaal op in een schriftje – dit verhaal maakt integraal onderdeel uit van het laatste hoofdstuk van het boek. De manier waarop mijn oma terugkeek op haar leven was heel anders dan die van mijn opa. Natuurlijk hadden gebeurtenissen zoals de oorlog een grote weerslag op haar bestaan, maar buiten een enkele dagboeknotitie (zoals over de beruchte Molukse treinkaping die in de jaren zeventig heel Nederland bezighield) staat bij haar het persoonlijke voorop: het familieleven, haar keuze om als ‘meisje van de wal’ te gaan varen, haar worsteling met het geloof en haar zoektocht naar levensgeluk. Zij wilde met het schriftje en haar dagboeken haar levenservaring delen. ‘Misschien, oudste kleinzoon, krijg je dit nog eens te lezen,’ las ik in een dagboeknotitie uit 1976.

Mijn oma kreeg twee keer een beroerte, waarna zij niet meer kon praten. De schriftjes en dagboeken die ik na de dood van mijn opa in hun flat vond, gaven haar weer de stem die ze de laatste jaren van haar leven niet meer had. Door het schrijven van het boek bleven mijn opa en oma aanwezig in mijn leven. Wat begon met het opschrijven van wat verhalen, kreeg voor mij steeds meer betekenis.

Wanneer de alchemist in het boek van Coelho zijn raad geeft aan de herdersjongen, reageert die met een glimlach. ‘Hij had nooit gedacht dat het leven zo belangrijk kon zijn voor een herder.’ De alchemist heeft nog een goede raad: ‘ Waar je schat ligt, daar zal ook je hart zijn.’ Als ik door de bladzijden van mijn boek blader, weet ik één ding heel zeker: mijn hart ligt in dit boek. Het is niet alleen hun verhaal, het is mijn verhaal van hun leven. Wie, om het in de woorden van Coelho te zeggen, zijn legende wil leven, laat zich daarmee aan anderen zien. Deze site is mijn plaatsje op het wereldwijde web. En: geen voetballer zonder bal, geen minnaar zonder geliefde, geen verhaal zonder lezer. Zoals een oud Afrikaans spreekwoord zegt: ik ben een mens door andere mensen. Daarom moeten deze verhalen gelezen worden.

© 2006-2008 www.mijn-eigen-website.nl